🌿 බිං කොහොඹ (Bin Kohomba) 🌿
දේශීය ඖෂධීය දැනුම
ශ්රී ලාංකීය දේශීය වෙදකමේ අග්රගණ්ය ඖෂධයක් වන බිං කොහොඹ යනු අපේ පොළොවෙන් මතු වූ අමිල දායාදයකි.
සාමාන්ය කොහොඹ ගසේ ඇති අධික තිත්ත රසයම දරන, එහෙත් පොළොව මට්ටමේ කුඩාවට වැවෙන නිසා මීට "බිං කොහොඹ" යන නම ලැබී ඇත. විද්යාත්මකව Munronia pinnata ලෙස හඳුන්වන මෙම ශාකය, කොහොඹ අයත් වන Meliaceae කුලයටම අයත් වේ.
ශාකයේ ස්වභාවය සහ ව්යාප්තිය
බිං කොහොඹ යනු සෙන්ටිමීටර 15ක් පමණ උසට වැඩෙන කුඩා පැළෑටියකි. බොහෝ විට මෙහි අතු බෙදීමක් දක්නට නොලැබෙන අතර, තරමක් ඝනකම් පත්ර කිරුළක් මෙන් එකට ඇසිරී පවතී. අසම පක්ෂවත් සංයුක්ත පත්රවල හැඩය අනුව බිං කොහොඹ ප්රභේද 10ක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් දැකගත හැකිය. පෙති 5කින් යුත් මෙහි සුදු පැහැති මල් ඉතා අලංකාර මෙන්ම සුවඳවත් ය.
ප්රභේදය අනුව මල්වලද යම් යම් වෙනස්කම් දක්නට ලැබේ. මල් හටගැනීමෙන් පසු සෑදෙන ස්ඵෝටිකාවක් වන ඵලය, මේරා පිපිරී යාමෙන් බීජ විසිරී ගොස් ශාකයේ ස්වභාවික ව්යාප්තිය සිදුවේ.
වෙනත් සමාන ඖෂධීය ශාක
දේශීය හා ඉන්දීය ආයුර්වේද වෛද්ය විද්යාවේදී බිං කොහොඹ සමඟ නිතර කියවෙන සහ ඇතැම්විට පටලවා ගන්නා සමාන ශාක කිහිපයක් ඇත. ඉන්දීය වෛද්ය නිඝණ්ඩුවල ශ්රී ලංකාවට ආවේණික මෙම බිං කොහොඹ ගැන සඳහන් නොවන අතර, අතීතයේදී දේශීය වෛද්යවරුන් එය "භූනිබ්බ" ලෙස හඳුන්වා ඇත.
- හීං බිංකොහොඹ (Andrographis paniculata): මෙය වල් බිංකොහොඹ, කිරාත, කාලමේඝ, භූනිම්බ ලෙස හැඳින්වේ. ඇතැම්විට නියම බිං කොහොඹ වෙනුවට ද භාවිතා කරයි.
- කිරාතතික්ත (Swertia chirata): මෙය ඉන්දියාවේදී පවා දුර්ලභව හමුවන්නකි.
අද්විතීය ඖෂධීය ගුණ
ආයුර්වේදයේ සඳහන් කිරාතතික්ත ශාකයටත් වඩා උණ නසන සහ රුධිරය පිරිසිදු කරන ගුණයෙන් බිං කොහොඹ ඉහළ බව සැලකේ. මෙහි මුල්, කඳ, කොළ ආදී සම්පූර්ණ ශාකයම (පංචාංගයම) ප්රතිකාර සඳහා යොදා ගැනේ.
ප්රධාන භාවිතයන් ලෙස උණ, අතීසාරය, අජීර්ණය, කුසගිනි මඳකම, මලබද්ධය, වාතරක්ත, රක්ත අර්ශස්, ඇදුම, සහ කැස්ස පෙන්වා දිය හැක. සමේ රෝග සඳහා ප්රතිකාර කිරීමේදී කුෂ්ඨ, වණ, ඉදිමුම් සහ එක්සිමා (කඩුවේගන්) වැනි චර්ම රෝග සුව කිරීමට මෙන්ම වණ ශෝධනය කිරීමට බහුලව යොදා ගනී. උණ රෝගය සඳහා භාවිතා කරන අතිශය ප්රකට ඖෂධයක් වන සුදර්ශන චූර්ණයේ වැඩිපුරම අඩංගු වන්නේද බිං කොහොඹ ය.
දේශීය අත්දුටු ප්රතිකාර දෙකක්
- හික්කාවට (ඉක්කාවට): බිං කොහොඹ ග්රෑම් 15ක් සහ කොත්තමල්ලි ග්රෑම් 15ක් ගෙන හොඳින් තලාගන්න. එයට වතුර පත 2ක් දමා, පත භාගයකට සිඳුවා මී පැණි ස්වල්පයක් එක්කර බීමට දෙන්න.
- වමනයට: වියළි බිං කොහොඹ චූර්ණය ග්රෑම් 6ක් මී පැණි සමඟ ලේහ කිරීමෙන් (දිවේ ගා කෑමෙන්) වමනය සුව වේ.
සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම
අතිමහත් ඖෂධීය වටිනාකම සහ අධික ඉල්ලුම නිසාම අද වන විට බිං කොහොඹ ස්වභාවික පරිසරය තුළ වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ශාකයක් බවට පත්ව ඇත. එබැවින් මෙම වටිනා ඖෂධීය පැළෑටිය වාණිජ මට්ටමින් වගා කිරීමෙන් ඉහළ ආර්ථික ප්රතිලාභ ලබා ගත හැකිවාක් මෙන්ම, තමන්ගේ ගෙවත්තේ එක් බඳුනක හෝ මෙය වවා ගැනීමට උනන්දු වීම දේශීය වෙදකමට හිතැති අප කාගේත් ජාතික යුතුකමකි.